Felsefe
İki Farklı Çağ, Tek Hakikat: Alevi Felsefesindeki "En el Hak" ile Modern İnsan Haklarının Ortak Temeli
İnsanlık tarihi boyunca iki temel soru hiç güncelliğini yitirmedi: İnsan nedir? Ve bu sorunun yanıtı, insana nasıl davranılması gerektiğini belirler?
Felsefe
İslami Rasyonalizm, İbn Haldun ve Toplumsal Çöküş: Akıl ve Vahiy Arasındaki Yedi Asırlık Gerilim
İslami rasyonalizmin tarihi — akıl ve ilahî vahiy arasındaki temel gerilimin tarihi — genellikle Batı Avrupa merkezli bir perspektiften ele alınmıştır. Oysa İslam entelektüel geleneği içinde, asırlar boyunca süren ve çoğu zaman siyasi açıdan tehlikeli görülen hakikat hiyerarşisi
Felsefe
Gerçeklik, Güç ve Yanılsama: Kant'tan Modern Çağa Neden Mutsuzuz?
Sabah uyandığınızda elinize aldığınız akıllı telefon, cüzdanınızdaki banknotlar, yaşadığınız ülke ve hatta kendinize dair sahip olduğunuz “birey” algısı… Tüm bunların aslında insan hayal gücünün birer eseri olduğunu hiç düşündünüz mü?
Felsefe
Anti-Aydınlanma Çağı: Neoliberalizmin Gölgesinde Üniversite ve Toplum (1. Bölüm)
Aydınlanma, tarihsel olarak bilginin eleştirel düşünme yoluyla elde edilmesi ve uygulanması olarak tanımlanır. Aydınlanma felsefesi; akıl, sorgulama ve fikirlerin yayılması gibi değerleri merkeze alır ve bilim, yöntem, eğitim ile kamu tartışmaları alanlarında toplumsal ilerlemeni
Felsefe
ENTELEKTÜEL; 1789+1848+1871+1917’DİR!
Noam Chomsky’nin, “Her türlü otorite ve hiyerarşi sorgulanmalı ve bunların meşruiyeti ispatlanmalıdır. Meşruiyetini ispatlayamayan her türlü otorite gayrimeşrudur ve devrilmelidir,” deyişi çerçevesinde, “Entelektüel” deyince[2] anımsanması gerekenlerden bazıları; Metin Altıok’un,
Felsefe
"Yapay Zeka", "Sosyal Medya", "Kontrol" VD'leri!(*)
Erich Fromm’un, “Kapitalizm, insan gibi davranan makineler ve makine gibi davranan insanlar üreten bir sistemdir,” betimlemesiyle karakterize olan bugünde, durmadan FARC’ın efsanevi lideri Manuel Marulanda Vélez’in (1930-2008), “Ruhlarınızı silahlandırın” uyarısını anımsayıp/ anı
Felsefe
Onlar, Kılavuzlarımızdır
Eleştirel bellek ile hakikâtın gücü geç(me)miş ile beslenirken; ondan kopuk bir güncellik ile gelecek bugünde biçimlendirilemez.
Felsefe
Yaşama Dair Kimi Notlar
Gerçeğin ya da güzel olmayan dünyanın aynasında kimi zaman bulutlara, kimi zaman yıldızlara, hasılı gökyüzüne bakmanın sorun ve sorumluluğuyla yaşamak insan(lık)a özgü bir eylemdir…
Felsefe
Felsefe Eyleyen Tutkudur
Göze almayan, diyeti ödenmeyen cüretkârlıktan ari, tutkusuz bir filozof ile felsefenin mümkün olamayacağından şüphem yok; Virginia Woolf’un, “Filozof kürkünü kaybeden; ama pirelerinden kurtulandır,” ifadesindeki üzere!
Felsefe
Toni Negri: Dünyayı değiştirmek için onu anlamak isteyen bir komünist
Antonio Negri (1933-2023) Fotoğraf: Vittorio La Verde/Avalon/Picture alliance/Photoshot
Felsefe
Şimdilerde Akla / Mantığa Daha da Fazla Muchtacız
“Akıl”a yabancılaşan, irrasyonel bir koordinattayız. Düşüncesizlik yaygın akıl hastalığı sanki.
Felsefe
‘Aleviliğin Özü‘: Hakikati Hurafelerden Ayırmak(*)
Mehmet İnanç Turan’ın, ‘Alevîliğin Özü’[2] başlıklı çalışması, hacimli bir izleğin -şimdilik- “son durağı” ve daha önceki yapıtları gibi, bundan da çok şey öğrendik…
Felsefe
Şehir'den Devlet'e Ütopya Yazını
Mehmet Ali Kılıçbay, Leviathan’a (Thomas Hobbes) yazdığı önsözde şöyle diyordu: “Her ütopya, bir cennet veya bir cehennem senaryosudur ve modelini haritada terra incognita diye gösterilen yerlerden alır” Yani bilinmeyen yerler. “16.Yy’ın terra incognitası Amerika olmuştur, tıpkı
Felsefe
Dinin İşlevi ve "Ne"ligine dair sorunlar(*)
Diogenes Laertios, “Hiçbir şey yoktan üretilemez,” derken; Denis Diderot da ekler: “Masalları anlatmak ne kadar kolay!”
Felsefe
Düşünce ve Davranış Birliği(*)
Düşünce ve davranış birliğinin somut hâlidir Onlar ve “Kutup Yıldızı”, “Çoban Ateşi” diye anılırlar…
Felsefe
Okuyan, Görerek Hayata Dokunur(*)
Aydın ya da entelektüel, emek mücadelesinin önemli nirengi noktalarından birisidir. Elbette “eğitenlerin eğitilmesi” ilkesi “es” geçilmeden; yani “Aydınlar bilir, fakat kitleler hisseder,” ikazını unutmadan Antonio Gramsci’nin…
Felsefe
"Devrim" ve "Kültür" Üzerine Çerçeve Düşünceler(*)
Değişimsizliğin sosyologu Talcott Parsons, bir makalesinde, Amerikan toplumunu bütünleştiren en yüksek değerlerin (enstrümantal aktivizm, Weber’in münzevî Protestanlığı), yani Amerikan kültürünün Amerikan tarihi boyunca hiç değişmediğini yazabilmişti… (akt. Applebaum 1970: 71)
Felsefe
Ütopyanın Ruhu: Fragmanlar
Fotograf: Zentralbild /Quasch /Krueger l wikimedia
Felsefe
Jürgen Habermas, Charles Taylor ve Toplumda Din
Aydınlanma ile toplumsal ve bilimsel alanda yaşanan gelişmeler (mesela bilimlerin ayrışması bu noktada büyük önem arz eder) sonucunda Avrupa’da dinin etkisi göreceli bir hale gelmiştir. Bilindiği üzere dinin toplumdaki rolü erken modern dönemde Reformasyon ile bir süre durgunlaşm
Felsefe
Kapalı Kapılar Önünde Birikmiş Deliler
Deliliğin başka bir dünya olduğuna dair imge, Lorenzo Viani’nin Deli adlı tablosunda kızgın çanın havladığı bir ortamın alt üst edici yoğunluğuyla sislerin arkasından gün yüzüne çıkar. Kaygı; ifadeleri birbirinden çok farklı yüzlere sahip iki kişiyi, net bir şekilde belirler. Ad
Felsefe
Hakikatle İlişkiye Geçen Praksistir Felesefe[*]
‘Ümüş-Eylül Dergisi’ni tek kişilik hücrede “yaratan” Tekirdağ mahpusundaki Hasan Şahingöz yıllardır mektup yoldaşımızdır; ısrarlı bir militan, velût bir entelektüeldir.
Felsefe
Humboldt Kardeşler, Akademik Özgürlük ve Eğitim İdeali (1. Bölüm)
Arda Tunca ile Humboldt kardeşleri ve akademik özgürlüğü konuştuk. Söyleşimiz iki bölümden oluşmaktadır. Arda Tunca daha önce Wilhelm von Humboldt’un eğitim ideali üzerine Görüş’te bir makale yazmıştı. Bu söyleşide Humboldt kardeşlerin (Alexander ve Wilhelm von Humboldt) hayatlar
Felsefe
Aydınlanmacı Bir Eğitim İdealisti | Wilhelm von Humboldt
Lisan, insanın günlük hayatındaki faaliyetlerini yürütmesine yarayan, karakterini vurgulayan, kafasındaki düşünce yapısını yansıtan bir araçtır. Kişinin sahip olduğu kültürün ve bireyselliğinin vurgulanış biçimidir.
Felsefe
"Post" lu Günlere Spinozacı Bir Itiraz[*]
“Düş gücü” yüksek bir yapıttan söz edeceğim; George Bernard Shaw’un, “Yaratmanın başlangıcıdır düş gücü,” saptamasının da altını çizerek.
Felsefe
Slavoj Zizek: Taliban, modernitemizin bitmemiş bir proje olduğunun kanıtıdır
Küreselci tahakküm tehdidini bertaraf etmek için, paradoksal olarak, tehdit edildiğini hissettiğimiz şeyleri feda etmeli ve geleneklerimizi kurtarmak için radikal bir değişime kalkışmalıyız.
Felsefe
Düşüncesini Açıklayamadıktan, Farklılığını Ortaya Koyamadıktan Sonra Hiçbir Özgürlükten Söz edilemez
Jean Jacques Rousseau’nun, “İnsanlar özgür doğar, ama her yerde zincire vurulmuş olarak yaşarlar,” biçiminde tarif ettiği hâlin küresel bir despotlukta ifadesini bulduğu zorbalıkla yüz yüzeyiz…
Felsefe
Dünya Sistemleri Analizi, Immanuel Wallerstein
Immanuel Wallerstein, Fotograf: Twitter
Felsefe
Sürdürülebilirliği Neden Yeniden Düşünmek Zorundayız | Yankı (Rezonans) Stratejisi
Fotograf: @Nicole Simon
Felsefe
Felsefeden psikolojiye disiplinler arası bağlantısallık
Bir önceki yazıda matematikten felsefeye etkileşimi ile bilim dallarının birbirine olan bağlantısından söz etmiştik. Ayrıca yazıda felsefenin de psikoloji biliminin doğuşuna sebep olduğunu belirtmiştik. Bugün bu yazıda felsefe ile psikolojinin etkileşimini ele alacağız. Disiplinl
Felsefe
Devlet İçin Demokrasi | Plutus'un Körlüğü
Plutus, Aristophanes’in (M.Ö.456- M.Ö.386) yazdığı ve ilk olarak M.Ö.408’de sahnelenen bir komedyadır. Türkçe “zenginlik” anlamına gelen Plutus, bir tür politik mizah oyunudur ve bu oyunda zenginlik tanrısı Plutus başroldedir. Komedyanın Babası olarak da bilinen Aritophanes, Atin
Felsefe
Matematik, Felsefenin, Felsefede de Psikoloji Biliminin Doğuşuna Önayak Oldu
Kısacık yaşamımızı anlamlandırıp, yaşamın belirsizliğini ortadan kaldırmaya çalışıp ve bir değer kazandırma çabasında olan biz insanların, bu sorunsalı ortaya atıp araştırmaya ne zaman başladığımızı inceleyelim.
Felsefe
“Özgürlük"mü Dediniz?! | Yokluğu Dayanılmazdır!
Havaya benzer, varlığı anlaşılmaz, yokluğu dayanılmazdır özgürlüğün, ya da Özdemir Asaf’ın deyimiyle, “Varlığı kaybedilince anlaşılan”dır.
Felsefe
Sekülerliğin Tarihi Serüveni | Laiklik ve İlgili Kavramların Etimolojisi (2. Bölüm)
Laiklik kelimesi (Webster, 1976 ), hukuk dilinde ve siyasî bilimler literatüründe kendisine çok değişik ve genellikle birbirine zıt anlamlar verilen kelimelerden biridir.2 Laik kelimesi dilimize Fransızcadan geçmişse de bu kelime Latince (laicus)’den o da Yunanca (laikos)’dan tür
Felsefe
Sekülerliğin Tarihi Serüveni | Secular (Seküler) Kavramının Etimolojisi (1.Bölüm)
Fotograf: Peter H. / Pixabay'a
Felsefe
Fark Edilmek İçin Vurucu ve Şok Edici Olmak | Yeni Medya ve Yeni Dünya
Zygmunt Bauman, fotograf: @re:publica/Jan Zappner
Felsefe
Hannah Arendt Yalnızlığın İnsanları Totalitarizme Yatkın Hale Getirebileceğine İnanıyordu
Hannah Arendt
Felsefe
George Kateb Röportaji | Vatanseverliğin Bir Hata Olduğunu Söylüyorum
George Kateb, 1987 yılında fakülteye katıldığı Princeton Üniversitesi'nde William Nelson Cromwell Politika Onursal Profesörüdür. Bireycilik, siyasi yaşam ve Amerikan demokrasisi üzerine, özellikle Hannah Arendt: Politics, Conscience, Evil (1984) (Hannah Arendt: Politika, Bilinç/V
Felsefe
Bilim bilim bilmektir!
Epistemoloji genel anlamıyla bilginin ne olduğunu, kaynağını, değerini, doğruluğunu (bir doğrunun olup olmadığını) ve sınırlarını sorar. Kant’ın temel sorularından olan “Was kann ich wissen?” (“Ne bilebilirim?) sorusu da tam olarak bununla ilgilenir. Bilim kuramı ise gündelik bil
Felsefe
"Sosyalizm ve İslam" Tartışmalarında Bolşevik Devrimi ve Din
Köktendinciliğin çeşitli versiyonlarının, bu arada Siyasal İslâm’ın 20. yüzyıl sonlarında yükselişe geçişi, tarihi tek yönlü ve durmaksızın ilerleyen bir devinim olarak algılamaya alışkın zihinlerde, kabul etmeli ki, derin bir kafa karışıklığı ve kavram kargaşasına yol açtı.
Felsefe